Đường sắt hàng hóa và liên vận quốc tế: Cơ hội từ hành lang Á-Âu và kết nối cảng biển

Nói thật, anh em mình làm logistics lâu năm, nhìn cái ngành đường sắt hàng hóa và liên vận quốc tế này, nhiều lúc vừa mừng vừa lo. Mừng vì tiềm năng thì rõ mồn một, đặc biệt là khi Việt Nam mình nằm ở cái vị trí chiến lược trên hành lang Á-Âu. Lo là làm sao để biến cái tiềm năng ấy thành cơm gạo, thành hiệu quả thực sự cho doanh nghiệp, chứ không chỉ là mấy con số trên giấy tờ.

Đường sắt liên vận quốc tế: Mảnh đất màu mỡ đang chờ khai phá

Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng phức tạp và đòi hỏi sự linh hoạt, đường sắt liên vận quốc tế nổi lên như một giải pháp tối ưu, đặc biệt là cho hàng hóa có khối lượng lớn, quãng đường xa và yêu cầu thời gian vận chuyển ổn định. Việt Nam, với đường biên giới dài và các cửa khẩu quốc tế quan trọng, đang đứng trước cơ hội lớn để trở thành một mắt xích không thể thiếu trong mạng lưới đường sắt Á-Âu.

Hiện tại, tuyến đường sắt liên vận quốc tế từ Việt Nam đi Trung Quốc, rồi từ đó kết nối sâu vào châu Âu qua các tuyến đường sắt xuyên lục địa như Trans-Siberian hay New Silk Road, đã và đang được khai thác. Các chuyến tàu hàng từ Việt Nam có thể vận chuyển hàng hóa đến các nước châu Âu với thời gian khoảng 15-25 ngày, cạnh tranh về chi phí so với đường hàng không và về thời gian so với đường biển cho một số loại hàng hóa nhất định.

Theo số liệu từ Tổng công ty Đường sắt Việt Nam (VNR), sản lượng vận tải hàng hóa liên vận quốc tế bằng đường sắt đã có sự tăng trưởng đáng kể trong những năm gần đây. Năm 2023, tổng sản lượng vận tải hàng hóa của VNR đạt 6,5 triệu tấn, tăng 10,5% so với năm 2022. Trong đó, vận tải liên vận quốc tế đóng góp một phần quan trọng vào sự tăng trưởng này.

Kết nối cảng biển và đường sắt: Mở rộng cửa ngõ giao thương

Để tối ưu hóa hiệu quả của đường sắt liên vận quốc tế, việc kết nối chặt chẽ với hệ thống cảng biển là yếu tố then chốt. Việt Nam có lợi thế với bờ biển dài và nhiều cảng biển nước sâu, là cửa ngõ quan trọng cho hàng hóa xuất nhập khẩu. Việc xây dựng các tuyến đường sắt kết nối trực tiếp từ cảng biển đến các ga đầu mối liên vận quốc tế sẽ tạo ra một hành lang vận tải đa phương thức liền mạch, giảm chi phí và thời gian cho doanh nghiệp.

Hiện nay, một số cảng biển lớn như Hải Phòng, Đà Nẵng, Cái Mép - Thị Vải đã có hoặc đang trong quá trình quy hoạch các tuyến đường sắt kết nối. Chẳng hạn, tuyến đường sắt Hải Phòng - Lào Cai đã và đang được nâng cấp, đóng vai trò quan trọng trong việc vận chuyển hàng hóa từ cảng Hải Phòng lên biên giới phía Bắc.

Chính phủ cũng đã có những định hướng rõ ràng về việc phát triển đường sắt kết nối cảng biển. Cụ thể, trong Quyết định số 1769/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển hệ thống cảng biển Việt Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, đã nhấn mạnh việc phát triển kết nối hạ tầng giao thông đồng bộ, trong đó có đường sắt, đến các cảng biển lớn.

Thách thức và giải pháp: Để đường sắt cất cánh

Dù tiềm năng là rất lớn, nhưng đường sắt hàng hóa và liên vận quốc tế của Việt Nam vẫn đối mặt với không ít thách thức. Hạ tầng đường sắt hiện tại còn nhiều hạn chế, đặc biệt là khổ đường ray, tốc độ chạy tàu, và năng lực xếp dỡ tại các ga. Ngoài ra, các thủ tục hành chính, hải quan cho hàng hóa liên vận quốc tế đôi khi còn rườm rà, gây mất thời gian cho doanh nghiệp.

Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng đường sắt, bao gồm cả việc nâng cấp, mở rộng các tuyến hiện có và xây dựng các tuyến mới. Việc hiện đại hóa các ga hàng hóa, trang bị thêm các thiết bị xếp dỡ tiên tiến cũng là điều cần thiết. Bên cạnh đó, cần tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, áp dụng công nghệ thông tin để đơn giản hóa quy trình thông quan, tạo thuận lợi tối đa cho doanh nghiệp.

Theo Bộ Giao thông vận tải, tổng vốn đầu tư cho ngành đường sắt giai đoạn 2021-2030 được dự kiến khoảng 240 nghìn tỷ đồng, tập trung vào các dự án nâng cấp, cải tạo các tuyến đường sắt hiện có và nghiên cứu đầu tư các tuyến đường sắt mới.

Cơ hội từ các hiệp định thương mại và chính sách hỗ trợ

Các hiệp định thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam là thành viên, như EVFTA, CPTPP, RCEP, đang tạo ra những cú hích lớn cho hoạt động xuất nhập khẩu. Điều này đồng nghĩa với việc nhu cầu vận chuyển hàng hóa sẽ tăng lên, và đường sắt liên vận quốc tế có thể đóng vai trò quan trọng trong việc đáp ứng nhu cầu đó.

Chính phủ Việt Nam cũng đã và đang có nhiều chính sách hỗ trợ phát triển ngành đường sắt, đặc biệt là đường sắt hàng hóa và liên vận quốc tế. Nghị quyết số 06/NQ-CP ngày 21/01/2021 của Chính phủ về phát triển vận tải đa phương thức và dịch vụ logistics đã đặt ra mục tiêu phát triển vận tải đường sắt, đặc biệt là vận tải liên vận quốc tế.

Tóm lại, đường sắt hàng hóa và liên vận quốc tế của Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển đầy hứa hẹn. Để nắm bắt được cơ hội này, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các đối tác quốc tế. Anh em mình, những người trực tiếp làm nghề, cần phải chủ động tìm hiểu, thích nghi và đổi mới để không bỏ lỡ chuyến tàu này. Đừng quên theo dõi các bản tin phân tích chuyên sâu của chúng tôi để cập nhật những thông tin mới nhất và các góc nhìn thực chiến từ người trong ngành.

Nguồn tham khảo

• Bộ Giao thông vận tải
• Tổng công ty Đường sắt Việt Nam
• Cục Đường sắt Việt Nam
• Báo cáo thường niên Tổng công ty Đường sắt Việt Nam 2023
• Cổng thông tin điện tử Chính phủ
• Báo cáo nghiên cứu thị trường Logistics Việt Nam 2023 của FiinGroup

⚖️ Bài viết dùng thông tin công khai, là quan điểm cá nhân, không phải khuyến nghị đầu tư.